İstanbul 12°C
Ankara 5°C
İzmir 0°C
Kaliforniya’da servet vergisi tartışması
Amerika Birleşik Devletleri'nin ekonomik lokomotifi Kaliforniya, zenginleri hedef alan radikal bir vergi tasarısı ile gündemde. Eyalet meclisinde tartışılan ve Financial Times tarafından detaylandırılan düzenleme, net serveti 1 milyar doların üzerindeki mükelleflerin varlıklarına bir defaya mahsus yüzde 5 oranında el konulmasını öngörüyor. Destekçileri bu adımı gelir adaletini sağlamak için gerekli görseler de, ekonomik veriler ve tarihsel arka plan farklı risklere işaret ediyor.
Gelir yapısındaki kırılganlık Eyaletin mali krizinin temelinde, vergi gelirlerindeki yapısal dönüşüm yatıyor. 1950'li yıllarda bütçe gelirlerinin yüzde 60'ı istikrarlı satış vergilerine dayanırken, bugün ibre tamamen tersine dönmüş durumda. Günümüzde gelirlerin yüzde 60'ından fazlası kişisel gelir vergilerinden elde ediliyor. Özellikle en zengin yüzde 1'lik kesimin, toplanan tüm vergilerin yüzde 40'ını tek başına ödemesi, bütçeyi borsadaki dalgalanmalara ve zenginlerin ikamet tercihlerine bağımlı kılıyor. Ayrıca 1978 yılında kabul edilen Proposition 13 yasası, emlak vergilerini sınırlayarak yerel yönetimlerin en güvenilir gelir kapısını daralttı.
Emeklilik ve sağlık yükü Bütçenin gider kalemlerinde ise kamu sendikalarının etkisi ve geçmişte alınan siyasi kararlar dikkat çekiyor. 1970'lerde başlayan sendikal hakların genişlemesi, bugün 21 farklı iş kolunda güçlü bir pazarlık yapısı yarattı. Özellikle 1999 yılında çıkarılan yasa ile emeklilik haklarının geriye dönük artırılması ve bütçeden eğitime ayrılması zorunlu olan yüzde 40'lık pay, mali disiplini zorlaştırıyor. Mevcut durumda eyaletin kamu çalışanları için 200 milyar dolarlık fonlanmamış emeklilik yükümlülüğü ve 85 milyar dolarlık sağlık yardımı açığı bulunuyor.
Sosyal dengeler bozuldu Yüksek vergi oranlarına rağmen Kaliforniya'nın sunduğu yaşam standartları tartışma konusu olmaya devam ediyor. Eyalet, ülkedeki en yüksek işsizlik oranına, en geniş evsiz nüfusa ve Hawaii hariç en pahalı enerji faturalarına sahip. Bir zamanlar "herkes için eğitim" vizyonuyla öne çıkan kamu üniversitesi sistemi de bu ekonomik baskıdan etkilendi. UC Berkeley gibi prestijli kurumların yıllık harçları, 1980 yılından bu yana yaklaşık 17 kat artarak 17.500 dolar seviyelerine ulaştı.
Milyarder göçü uyarısı Ekonomistler, servet vergisinin yasalaşması durumunda eyaletteki sermaye kaçışının geri dönülemez bir noktaya gelebileceği konusunda uyarıyor. Son yıllarda Teksas ve Florida gibi gelir vergisi olmayan eyaletlere yönelik başlayan göç dalgasının, bu tasarı ile birlikte milyarderleri de kapsayacak şekilde genişlemesi bekleniyor. Yapılan analizlere göre, süper zenginlerin sadece küçük bir kısmının bile eyaleti terk etmesi, vergi tabanının çökmesine ve önümüzdeki on yıl içinde Kaliforniya halkına 500 milyar dolarlık ek bir vergi yükü binmesine neden olabilir.
