İstanbul 12°C
Ankara 5°C
İzmir 0°C
Alkol beyni nasıl ele geçiriyor
Uzmanlara göre alkol, beynin ödül sistemini doğrudan etkileyerek kısa vadede rahatlama, gevşeme ve keyif hissini artırabiliyor. Bu mekanizma, insanın hayatta kalma ve motivasyon sistemleriyle bağlantılı olduğu için güçlü bir pekiştirme yaratabiliyor. Kişi ilk etapta sosyalleşmek, eğlenmek ya da “iyi hissetmek” için içtiğini düşünse de beynin bu ödül sinyallerine verdiği yanıt, içme davranışını daha sık tekrarlamaya itebiliyor.
Uzmanlar, biyolojik ve genetik yatkınlıkların içme davranışında rol oynayabildiğini belirtiyor. Bazı kişilerde ödül arayışı daha baskın, risk algısı ise daha düşük olabiliyor. Bu beyin yapısı, alkolün çekiciliğini artırarak daha sık ve daha fazla tüketimi kolaylaştırabiliyor.
Buna rağmen tablo tek başına biyolojiyle açıklanmıyor. Aile ortamı, sosyal çevre, iş stresi, yalnızlık, uyku düzensizliği, travma geçmişi ve ruhsal zorluklar gibi etkenler, alkolün kullanım amacını değiştirerek riski yükseltebiliyor.
Uzmanların en çok vurguladığı ayrım, alkolün bir eğlence unsuru olmaktan çıkıp “acı bastırma” ya da “günü atlatma” aracına dönüşmesi. Stres, kaygı, travma sonrası zorlanma, düşük özgüven veya dikkat sorunları gibi durumlarda alkol, geçici bir kaçış kapısı gibi görülebiliyor.
Bu noktada içme davranışı, rahatlatıcı bir alışkanlığa dönüşerek kişinin duygusal düzenleme becerilerinin yerini almaya başlayabiliyor. Zaman içinde kişi, aynı rahatlamayı sağlamak için daha fazla içme ihtiyacı hissedebiliyor.
Uzmanlar, düzenli içmenin tolerans oluşturabildiğini, yani aynı etkiyi almak için giderek daha fazla alkol gerektiğini söylüyor. Bu durum, miktarın artmasıyla birlikte hem fiziksel hem psikolojik riskleri büyütebiliyor. Bir süre sonra içme davranışı “keyif” için değil, yokluğunda ortaya çıkan huzursuzluğu bastırmak için yapılmaya başlayabiliyor.
Uzmanlar, içicileri yalnızca “içmeyenler” ve “klinik bağımlılar” diye ayırmanın gerçeği yansıtmadığını vurguluyor. İki uç arasında geniş bir alan var ve bu alan için “gri bölge içicileri” ifadesi kullanılıyor.
Bu gruptaki kişiler işini kaybetmemiş, ağır sağlık sorunları yaşamamış olabilir. Ancak günlük performans, stres yönetimi, ebeveynlik, duygu kontrolü, ilişkiler ve üretkenlik gibi alanlarda sinsi bir düşüş görülebiliyor. Dışarıdan “her şey yolunda” görünse de içeride kapasite azalması yaşanabiliyor.
Uzmanlar, alkolle ilişkisinde sorun olduğunu düşünen kişiler için ilk ve pratik adımlardan birinin belirli bir süre tamamen ara vermek olabileceğini belirtiyor. Kısa süreli bırakma denemeleri, hem alışkanlığın düzeyini fark etmeyi hem de tetikleyicileri tanımayı kolaylaştırabiliyor.
Sosyal hayattan kopmamak adına alkolsüz seçeneklere yönelmek ve içme ritüelini başka bir alışkanlıkla değiştirmek de işe yarayabiliyor. Klinik düzeyde bağımlılık belirtileri olanlarda ise profesyonel tedavi, destek grupları ve tıbbi değerlendirme gerekebiliyor.
Uzmanların işaret ettiği uyarı sinyalleri arasında içmeyi kontrol edememe, giderek artan miktarlar, bırakınca huzursuzluk, sorumluluklarda aksama, içmeye “ihtiyaç” hissetme ve alkolü duygusal sıkıntıyı bastırmak için kullanma yer alıyor. Bu işaretlerden birkaçı bir aradaysa, erken dönemde destek almak riskleri belirgin biçimde azaltabiliyor.
